قۇربان ھېيت مۇبارەك بولسۇن!

مۇسۇلمان دۆلەتلىرىدە رامزاننى تەبرىكلەش چوڭقۇر مەنىۋىيەتنى مول مەدەنىيەت ئەنئەنىلىرى بىلەن بىرلەشتۈرگەن كۆپ قىرلىق تەجرىبە. بۇ مۇقەددەس ئايدا، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى مۇسۇلمانلار روزا تۇتۇش، دۇئا قىلىش ۋە جەمئىيەتكە خىزمەت قىلىش ئارقىلىق كۈندىلىك تۇرمۇش ئادىتىنى ئىبادەت ۋە تەپەككۇرغا ئايلاندۇرىدۇ.

ئەڭ ئاساسىي جەھەتتىن ئېيتقاندا، رامزان تاڭ ئاتقاندا كۈن پاتقۇچە روزا تۇتۇش ۋاقتى. ئىسلامنىڭ بەش ئاساسىنىڭ بىرى بولغان بۇ روزا پەقەت يېمەك-ئىچمەكتىن جىسمانىي جەھەتتىن ساقلىنىش ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى ئۆزىنى تەربىيەلەش، ھېسداشلىق قىلىش ۋە مىننەتدارلىقنى يېتىلدۈرۈشنىڭ بىر ئۇسۇلى سۈپىتىدە تۇتۇلىدۇ. نۇرغۇن مۇسۇلمان دۆلەتلىرىدە، روزا ھەر كۈنى كەچتە ئىفتار دەپ ئاتىلىدىغان ئورتاق تاماق بىلەن ئېچىلىدۇ. ئائىلىلەر، دوستلار ۋە قوشنىلار جەنۇبىي ئاسىيانىڭ خۇشپۇراق بىريانلىرىدىن تارتىپ شىمالىي ئافرىقىنىڭ مول قورۇمىلىرىغىچە بولغان ھەر خىل تاماقلارنى ئورتاقلىشىش ئۈچۈن يىغىلىدۇ. بۇ ئورتاق تاماق ھەم مولچىلىقنى تەبرىكلەش، ھەم بەختسىزلەرنىڭ دۇچ كەلگەن قىيىنچىلىقلىرىنى ئەسلەشتۇر.

روزا تۇتۇشتىن باشقا، كېچىلىك نامازلار (تاراۋىھ) رامزاندا مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ. مەسچىتلەر قۇرئان ئوقۇش، روھىي پاكلىنىش ۋە جەمئىيەت مۇناسىۋىتىنى كۈچەيتىش ئۈچۈن بىر يەرگە جەم بولغان ناماز ئوقۇغۇچىلار بىلەن تولدى. مىسىر قاتارلىق دۆلەتلەردە، كوچىلار «فانۇس» دەپ ئاتىلىدىغان ئەنئەنىۋى چىراغلارنىڭ نۇرى بىلەن جانلىنىدۇ، بۇ چىراغلار پەقەت كېچىنى يورۇتۇپلا قالماي، يەنە ئۈمىد ۋە بىرلىكنىڭ سىمۋولى بولۇپ خىزمەت قىلىدۇ. شۇنىڭغا ئوخشاش، تۈركىيە ۋە يېقىن شەرقنىڭ باشقا جايلىرىدا، تاڭ ئاتقۇچە ۋاقىتلاردا دۇمباق چېلىش رېتىملىق بولۇپ، ئەنئەنىۋى كىيىملەرنى كىيگەن ياش ئەر-ئوغۇللار مەھەللىلەرنى ئايلىنىپ، دىنىي خادىملارنى بالدۇرراق سوھۇرلۇق تامىقىغا ئويغىتىدۇ.

رامىزان ئېيى يەنە خەير-ساخاۋەت پەسلى. مۇسۇلمانلارنىڭ ئېھتىياجلىق كىشىلەرگە سەخىيلىك بىلەن ئىئانە قىلىشىغا ئىلھام بېرىلگەچكە، زاكات ياكى خەير-ساخاۋەت تېخىمۇ مۇھىم بولۇپ قالىدۇ. نۇرغۇن جەمئىيەتلەر ھەقسىز ئىپتار چېدىرلىرى ۋە ئورتاق ئاشخانىلارنى تەشكىللەپ، نامراتلارغا تاماق بىلەن تەمىنلەيدۇ، بۇ ئاينىڭ مەركىزىدىكى سەخىيلىك روھىنى كۈچەيتىدۇ.

بۇنىڭدىن باشقا، يەرلىك ئۆرپ-ئادەتلەر ۋە ئەنئەنىلەر بايراملارغا ئۆزگىچە تەم قوشىدۇ. مەسىلەن، ئىندونېزىيەدە، رامزاندىن بۇرۇنقى پاكلىنىش مۇنچىسى بولغان پادۇسان قاتارلىق ئورتاق مۇراسىملار بۇ ئاينىڭ ۋەكىللىك قىلىدىغان جىسمانىي ۋە روھىي پاكلىنىشىنىڭ سىمۋولى. پارس قولتۇقى دۆلەتلىرىدە، بالىلار گارگىئان قاتارلىق مەھەللە بايراملىرىغا قىزغىنلىق بىلەن قاتنىشىپ، شېكەر-شېكەرلەرنى توپلايدۇ ۋە كۈلكە-چاقچاقنى ئورتاقلىشىدۇ.

قىسقىسى، مۇسۇلمان دۆلەتلىرىدە رامزاننى تەبرىكلەش روزا تۇتۇش، دۇئا قىلىش، ئىجتىمائىي يىغىلىشلار ۋە خەير-ساخاۋەت پائالىيەتلىرىنىڭ جانلىق بىر گەۋدىسى. بۇ پەيت پەقەت دىنىي ئېتىقادنى چوڭقۇرلاشتۇرۇپلا قالماي، يەنە جەمئىيەت ئالاقىسى ۋە مەدەنىيەت كىملىكىنى كۈچەيتىدۇ، بۇ ئۇنى دۇنيا مۇسۇلمانلىرى ئۈچۈن يىلنىڭ ئەڭ قەدىرلىك پەيتلىرىنىڭ بىرىگە ئايلاندۇرىدۇ.